Sigortasız Çalışma Nasıl İspatlanır? & Bu Belgeler ile İspatla

Bilerek sigortasız çalışmak ya da çalıştırmak Kanunen suçtur. Bunun tespitinde hem işveren hem de çalışanlar hakkında cezai yaptırımlar uygulanmaktadır. Özellikle işverenlere sigortasız işçi çalıştırdığınız tespiti durumunda ağır idari para cezaları uygulanabilmektedir. Özellikle EYT düzenlemesinden sonra birçok okurum eski çalıştığım yer sigortamı yapmamış, 25 yıl önce sigortasız çalıştım ama sigortam yok ne yapmalıyım benzeri soruları sıklıkla bana sormaya başladılar. Ben de bunun için sigortasız çalışma nasıl iptal edilir hakkında bir rehber hazırlamak istedim. İçeriğin devamında sigortasız çalışanların bunu nasıl ve hangi belgelerle ispatlayabileceği hakkında tüm ayrıntıları bulabilirsiniz.

Sigortasız çalıştığımı nasıl ispatlarım?

Sigortasız çalışan işçi bunu birden fazla yolla ispatlayabilir. Bu yollar şunlardır;

  • Ücret hesap pusulasındaki imzalar: Bu direk sigortasızlığı kanıtlayıcı belgedir. Bazı işverenler sigorta yapmasa bile işçiye maaşını elden öderken ücret hesap pusulası imzalatabilmektedir. Elinizde bu belge varsa direk kanıtlayıcı belge olarak kullanabilirsiniz.
  • Maaş bordrosu ya da benzeri belgeler: Sigortasız işçiler için işverenler genellikle maaş bordrosu düzenlemez. Elinizde varsa maaş bordrosu da sigortayı kanıtlayıcı nitelikte belge olarak kullanılabilir. Maaş bordrosu yoksa işverenin para öderken size imzalattığı benzeri belgeleri de kanıtlayıcı belge olarak kullanabilirsiniz.
  • Düzenli olarak yapılan banka ödemeleri: İşveren hesabından banka hesabınıza düzenli olarak yapılan ödemelere dair dekontları maaş ödeme ispatı olarak kullanarak sigortasızlık durumlarda bu dekontları kanıtlayıcı belge olarak kullanabilirsiniz.
  • Tanık bilgileri: Yukarıdaki belgelerden birisi olmasa bile birlikte çalışılan kişilerin tanıklığı sigorta ispatı için yeterli olabilmektedir. Bordroda ismi olan diğer çalışanların ifadesi sigorta tespitinde önem arz eden konulardan birisidir.
  • Müşterilerin tanıklığı: İşyerinden alışveriş yapan ve sizi tanıyan müşterileri sigortasızlığı ispat için tanık olarak kullanabilirsiniz. Müşterilerin sizin orada çalıştığınıza dair ifadeleri mahkemelerde kanıtlayıcı olabilmektedir.
  • Kargo, posta teslim alındısı: Kargo şirketleri ya da PTT kuryelerinde çalışan olarak teslim alındı belgeleri sigortasızlığın kanıtlanmasında kullanılan belgeler arasında yer almaktadır.
  • Kolluk kuvvetlerine çalışan olarak erilen ifadeler: Kolluk kuvvetleri işyerinde meydana gelen iş kazası ya da adli vaka gibi durumlarda tanıkların ifadesine başvurabilmektedir. Eğer sigortasız çalışan olarak sizin ifadenize de başvurulduysa bunu da kanıtlayıcı belge olarak kullanabilirsiniz.
  • İşyerinde tutulan puantaj kayıtları: Puantaja tabi olarak çalışma yapılan işyerlerinde işverenler tarafından puantaj cetvelleri de tutulur. Bunlar kanıtlayıcı belge yerine geçer.
  • Kamera ya da video kayıtları: İşyerinde çalıştığınıza dair kamera ve ya benzeri video kayıtları ispatlama amacı ile kullanılabilir.
  • Mailler: İşveren ile işçi arasında iş ile alakalı yapılan yazışmalar da ispatlama amacı ile kullanılabilir.
  • Fotoğraf: İşçinin işyerinde çalışırken tek başına ya da iş arkadaşları ile çekilmiş fotoğrafları mahkemede kanıt olarak kullanılabilir.
  • İşyeri ile alakalı olup işçinin imzasının olduğu bakım formları, teknik sözleşmeler gibi belgeler de kanıt olarak kullanılabilir.

Sigortası yatmayan işçi ne yapmalı?

Sigortanız ödenmiyorsa öncelikle yapmanız gereken vakit kaybetmeden Sosyal Güvenlik Kurumu’na şikayette bulunmak. Ancak denetmenler öyle hemen gelmiyor maalesef. İş yoğunluğuna bağlı olarak 1-1,5 yılı buluyor işyerini denetime gelmeleri. Sigortasız çalışmada bunun başka bir yolu da yok ne yazık ki. Sigortasız çalışma ile alakalı şikayetlerinizi;

  • Alo-170 hattını arayarak,
  • Sosyal Güvenlik Kurumu’na elden ya da posta yolu ile şikayet dilekçesi vererek ya da
  • Cimer’den yapabilirsiniz.

Sigortasız işçi çalıştırma şikayet süresi

2 yılı geçen süreler için Sosyal Güvenlik Kurumu denetim yapmaz. Bu durumda hizmet tespit davası açmanız gerekir. Hizmet tespit davalarında ise mahkemeler kanıtlayıcı belge sunulmadığında en fazla geriye dönük 5 yıllık süre için inceleme yaparlar. Eğer 5 yıldan fazla süreler için hizmet tespiti davası açacaksanız bu durumda yukarıda belirttiğim kanıtlayıcı belgelerden birisini kullanmanız gerekiyor. Hizmet Tespit Davası Dilekçe Örneği & İzlenecek Yol başlıklı içeriğimden hem örnek dilekçeye göz atabilir hem de izlemeniz gereken yol hakkında bilgi bulabilirsiniz.

Sigortası yatmayan işçinin hakları

Aslında işçi sigortası ödenmese bile ücret karşılığı ve fiili olarak çalıştığından kanunen tanınan tüm haklara sahiptir. Ancak eğer resmi bir yolla tespit yoksa, sadece işçi ve işveren aralarında sözlü olarak anlaştıysa bu durumda işçi bir hak iddia etmeyebilir. Olay SGK’ya ya da mahkemeye intikal ettiğinde işçiye kanunen sağlanan ihbar tazminatı, kıdem tazminatı ve benzeri tüm ödemelerin hükmedilmesine karar verilebilir.

Özetlemem gerekirse sigortasız çalışma özellikle işveren açısından ağır sonuçlar doğurabilmektedir. Geriye dönük sigortasız işçi çalıştırma cezası başlıklı içeriğimde güncel olarak ceza tutarları hakkında bilgi vermiştim. İlgili içerikte asgari ücret esas alınarak 1 ay, 1 yıl ve 5 yıl sigortasız işçi çalıştırma cezası tutarları hakkında bilgi verdim.

1 yıl sigortasız çalışan ne kadar tazminat alır?

Kıdem tazminatı son brüt kazanç üzerinden hesaplanır. 1 yıllık sigortasız çalışma tespiti durumunda işçiye son brüt kazancı tutarında yıllık tazminat ödenmesi gerekir.

İçeriğimizi Puanlayın
Photo of author

Ömer Meriç

Hacettepe Üniversitesi mezunuyum. Bağımsız SGK uzmanı olarak çalışıyorum. Hacettepe Üniversitesinde İş Hukuku alanında yüksek lisansımı tamamladım. Sorularınızı cevaplamak ve size yardımcı olmak için buradayım. Sorularınızı yazıların altındaki yorum bölümünden bana iletebilirsiniz.
Yorum yapın